13 Mart 2026

BARTEC Self-Regulating Trace Heating System: Kapsamlı Tasarım ve Uygulama Rehberi (2026)

BARTEC kendinden regüleli (self-regulating) ısıtıcı kablo sistemleri, boru hatlarında donmaya karşı koruma ve proses sıcaklığını koruma amacıyla tasarlanmıştır. Sistem, ortam sıcaklığına göre ısı çıkışını otomatik ayarlayarak enerji tasarrufu ve maksimum güvenlik sağlar; özellikle patlayıcı (Hazardous) alanlar için ATEX/IECEx sertifikalıdır.

1. Sistemin Çalışma Prensibi ve Avantajları

Ekibimizle yaptığımız teknik incelemelerde, BARTEC sistemlerinin "akıllı" yapısının temelinde sıcaklığa bağlı direnç elemanı olduğunu gördük. İki paralel bakır iletken arasındaki polimer çekirdek, ortam soğuduğunda mikroskobik akım yollarını açarak ısıyı artırır; ortam ısındığında ise bu yolları kapatarak ısıyı azaltır.

• Aşırı Isınma Riski Yok: Kablo üst üste gelse bile yanma yapmaz.
• İstenilen Boyda Kesim: Paralel tasarımı sayesinde sahada istenilen uzunlukta kesilip sonlandırılabilir.
• Enerji Verimliliği: Sadece ihtiyaç duyulan noktada ısı üretir.

2. Teknik Veriler: Kablo Aileleri Karşılaştırması

BARTEC, farklı sıcaklık gereksinimleri için 4 ana model sunar. Sahadaki gözlemlerimize göre, düşük sıcaklıklar için PSB, agresif kimyasallar ve yüksek sıcaklıklar için HTSB serisi standarttır.

Tablo 1: Temel Teknik Özellikler

3. Adım Adım Sistem Tasarımı ve Isı Kaybı Hesabı

Bir ısıtma sisteminin başarısı, doğru hesaplanmış ısı kaybına bağlıdır. Deneyimlerimize göre, hesaplamalarda %10 güvenlik faktörü eklemek sistem güvenilirliğini artırır.

Adım 1: Temel Isı Kaybını Belirleme (Table A)

Boru çapı, izolasyon kalınlığı ve hedef sıcaklık farkı ($\Delta T$) baz alınarak $W/m$ cinsinden ısı kaybı bulunur.

Örnek: DN25 boru, 20 mm izolasyon, $\Delta T = 45 °C \implies$ Temel Isı Kaybı: 12.3 W/m

Adım 2: İzolasyon Düzeltme Faktörü (Table B)

Kullanılan yalıtım malzemesinin türü hesabı değiştirir.

Etkin Isı Kaybı = Temel Kayıp $\times$ Düzeltme Faktörü

$12.3 \times 1.72 = \mathbf{21.2 W/m}$

4. Doğru Ürün Seçimi: Ürün Kodu Analizi

Isıtıcı kabloların üzerindeki kodlar sistemin tüm kimliğini açıklar. Örneğin: 10PSB2-CT

• 10: Isı çıkışı (10 W/m @ 10°C)
• PSB: Kablo ailesi
• 2: Voltaj rating (2 = 230 Vac)
• CT: Dış kılıf malzemesi (Fluoropolymer)

5. Metraj Hesaplama ve Ek Paylar (Allowances)

Sadece boru boyu kadar kablo almak en büyük montaj hatasıdır. Vana, pompa ve destek noktaları ekstra kablo gerektirir.

Tablo 2: Aksesuar Başına Eklenecek Kablo Miktarları (DN25 / 1" Boru için)

Hesaplama Örneği:

50 m boru + 1 pompa (2.1 m) + 2 vana (1.2 m) + 6 flanş (1.8 m) + 24 destek (7.2 m) + Bağlantı kitleri (1.0 m) = Toplam 63.3 m Kablo.

6. Devre Sayısı ve Sigorta Seçimi

Kabloların "Start-up" (ilk kalkış) akımları normal çalışma akımından yüksektir. Bu nedenle sigorta amperajı ve devre uzunluğu (Table J) kritik öneme sahiptir.

• Kritik Veri: 20A sigorta ve -15 °C kalkış sıcaklığında 10PSB kablo için maksimum devre uzunluğu 64 metredir. Hesapladığımız 63.3 m bu sınıra uygundur, dolayısıyla 1 devre yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

1. Isıtıcı kablo borunun neresine monte edilmelidir?

Kablo, borunun alt kısmına (saat 4 veya 8 yönüne) yerleştirilmelidir. Bu, ısının doğal konveksiyonla tüm boruya yayılmasını sağlar.

2. Plastik borularda Trace Heating kullanılabilir mi?

Evet, ancak ısıyı dağıtmak için kablonun altına alüminyum bant uygulanmalıdır. Ayrıca sıcaklığın boru dayanımını geçmemesi için PSB gibi düşük sıcaklık kabloları seçilmelidir.

3. Patlayıcı alanlarda (Hazloc) hangi önlemler alınmalıdır?

Sistemin tamamı (bağlantı kutuları ve sonlandırma kitleri dahil) ATEX onaylı olmalıdır. BARTEC ürünleri II 2G Ex e IIC T5/T6 gibi koruma sınıflarına sahiptir.

BARTEC & Eltherm Trace Heating: Mühendislik ve Tasarım Akış Şeması

Özetle: Başarılı bir Trace Heating sistemi; doğru kablo seçimi (A), hassas ısı kaybı hesabı (Table A/B) ve bileşenlerin (bağlantı kitleri, vana payları) doğru metrajlanmasıyla kurulur. Sistemin kalbi, ortam sıcaklığına göre gücünü kısıp açan "Self-Regulating" polimer çekirdektir.

7. Isı Kaybı Hesaplamasında "Altın Kurallar" (Deep Dive)

Ekibimizin sahadaki teknik incelemelerine göre, en sık yapılan hata yalıtım malzemesinin ısı iletkenliğini (k-faktörü) hesaba katmamaktır.

İzolasyon Düzeltme Faktörleri (Table B)

Isı kaybı hesabında (Table A) çıkan baz değeri, izolasyon tipine göre aşağıdaki katsayılarla çarpmalısınız:

• Taş Yünü (Rockwool): 1.00 (Referans)
• Kalsiyum Silikat: 1.72 (Isıyı daha fazla dışarı kaçırır, daha güçlü kablo gerekir)
• Poliüretan: 0.83 (Çok iyi yalıtır, daha düşük güç yeterlidir)
• Aerogel (Pyrogel XT): 0.56 (En verimli yalıtım, kablo ihtiyacını neredeyse yarıya indirir)

8. Kablo Seçim Matrisi (Table C: Trace Heater Family Selection)

Sistemi tasarlarken sadece çalışma sıcaklığına değil, "Exposure Temperature" (maruz kalma sıcaklığı) değerine bakılmalıdır. Örneğin borudan buhar geçiyorsa (Steam Cleaning), enerji kapalıyken bile kablonun o sıcaklığa dayanması gerekir.

9. Montajda Metraj Payları (Table I: Allowance Values)

Kablo siparişi verilirken boru boyuna ek olarak aşağıdaki "Vana ve Ekipman Payları" mutlaka eklenmelidir. Bu paylar verilmezse, vanalar donma noktası (Cold Spot) haline gelir.

Ekipman Bazlı Kablo Payı Tablosu (Örnek DN50 / 2" Boru)

Profesyonel İpucu: Sahada kabloyu boruya sabitlerken her 30 cm'de bir ELB-02A (Cam elyaf bant) veya ELB-16 (Plastik bağ) kullanılmalıdır. Isı transferini artırmak için kablonun üzerinden boylu boyunca ELB-06 (Alüminyum folyo) geçilmesi verimliliği %20 artırır.

10. Elektriksel Tasarım ve Devre Kesici (Circuit Breaker) Yönetimi

Self-regulating kablolar, ilk enerji verildiğinde (soğuk start-up) anlık olarak yüksek akım çeker.

• Önemli: Eğer 20A bir sigorta kullanıyorsanız ve hava -15 °C ise, 10PSB kablo ile tek devrede maksimum 64 metre gidebilirsiniz.
• Eğer metrajınız 100 metreyi geçiyorsa, sistemi iki ayrı devreye (Circuit) bölmeniz ve iki ayrı besleme noktası (Junction Box) kullanmanız gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

1. Kabloyu borunun etrafına sarmalı mıyım yoksa düz mü gitmeliyim?

Genellikle düz (straight) montaj tercih edilir. Eğer borunun ısı kaybı kablonun gücünden fazlaysa, kabloyu sarmak yerine borunun altına paralel iki sıra kablo döşemek daha güvenli ve kolaydır.

2. "T-Rating" (Sıcaklık Sınıfı) neden önemlidir?

Özellikle petrol ve gaz tesislerinde (Ex-proof alanlar), kablonun dış yüzey sıcaklığının ortamdaki gazları ateşlemeyecek seviyede olması gerekir. PSB serisi T6 (85°C) ile en güvenli sınıftadır.

3. Isıtıcı kablo kesilebilir mi?

Evet, BARTEC ve Eltherm kabloları paralel direnç yapısı sayesinde sahadaki ihtiyaca göre her noktadan kesilebilir. Sadece sonunun "End Termination Kit" ile izole edilmesi şarttır.

BARTEC & Eltherm Trace Heating: Uçtan Uca Teknik Uygulama ve Tasarım Rehberi

Özetle: Isıtıcı izleme sistemlerinde başarı; doğru Isı Kaybı Hesabı (Table A), izolasyon tipine göre Düzeltme Faktörü (Table B) ve ekipmanlara (vana, pompa) verilen Ek Metraj (Table I) dengesine dayanır. BARTEC PSB/MSB serileri, polimer çekirdek teknolojisiyle enerji verimliliğini %30'a kadar optimize eder.

11. Isı Kaybı Hesaplamasının Derinliği (Table A & B Analizi)

Saha tecrübelerimiz, en büyük hatanın "her boruya aynı kablo" mantığıyla yaklaşmak olduğunu gösteriyor. Isı kaybı, sadece boru çapına değil, izolasyonun kalitesine doğrudan bağlıdır.

Isı Kaybı Hesaplama Adımları

1. Hedef Sıcaklık Farkı ($\Delta T$): Boruda korunmak istenen sıcaklık ile dış ortamdaki minimum sıcaklık arasındaki farktır. (Örn: Koruma $10^\circ C$, Dış Ortam $-20^\circ C \implies \Delta T = 30^\circ C$).
2. Tablo A Kullanımı: Boru çapı (DN) ve izolasyon kalınlığı kesişiminden baz ısı kaybı ($W/m$) bulunur.
3. İzolasyon Düzeltmesi (Table B): Bulunan değer, kullanılan malzemenin termal iletkenlik katsayısıyla çarpılır.

Kritik Not: Eğer Kalsiyum Silikat kullanıyorsanız, Taş Yününe göre %72 daha fazla ısı kaybedersiniz. Bu durum, bir üst model kabloya (örn. PSB yerine MSB) geçmenizi gerektirebilir.

12. Kablo Seçim Kriterleri (Table C: Trace Heater Selection)

Isıtıcı kablo ailesini seçerken sadece $W/m$ gücüne değil, borunun maruz kalacağı maksimum sıcaklığa (Exposure Temperature) bakılmalıdır.

13. Metraj Payları ve Saha Montajı (Table I: Allowance Values)

Boru uzunluğu sadece başlangıç noktasıdır. Ekibimizle yaptığımız montajlarda, özellikle vana ve pompa noktalarında bırakılmayan payların sistemin donmasına (Cold Spot) neden olduğunu gördük.

Ekipman Bazlı Kablo Ekleme Tablosu (Allowance)

Toplam Kablo Metrajı Formülü:

$$L_{toplam} = L_{boru} + (n_{pompa} \times Pay) + (n_{vana} \times Pay) + (n_{kit} \times 0.5m)$$

14. Elektriksel Devre Tasarımı (Table J: Circuit Breaker)

Kendinden regüleli kabloların en önemli özelliği, soğuk havalarda ilk açılışta (Start-up) normalden 2-3 kat daha fazla akım çekmeleridir.

• Önemli Uyarı: Sigorta seçimi yapılırken kablonun normal akımı değil, en düşük hava sıcaklığındaki (örn. $-15^\circ C$) demeraj akımı baz alınmalıdır.
• Örnek: 10PSB kablo için 20A sigortada $-15^\circ C$ derecede tek devrede gidebileceğiniz maksimum mesafe 64 metredir. Eğer hattınız 120 metre ise, sistemi 2 ayrı devreye bölmeniz zorunludur.

15. Montaj Aksesuarları ve Profesyonel Uygulama (Görsel Analizi)

Sistemin ömrünü kablo değil, aksesuarlar belirler:

1. ELB-06 Alüminyum Bant: Isıyı boru yüzeyine yayarak kablonun verimini %20 artırır.
2. ELB-02 Cam Elyaf Bant: Her 30cm'de bir kabloyu sabitlemek için kullanılır.
3. EL-WS Uyarı Levhaları: İzolasyonun üzerinde mutlaka her 5 metrede bir bulunmalıdır.
4. Ex-it-L Sonlandırma: Devrede enerji olup olmadığını gösteren LED ışığıyla bakım kolaylığı sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

1. Kablo borunun üzerine spiral (sarmal) mı sarılmalı?

Hayır, modern BARTEC/Eltherm kabloları genellikle düz (boyuna) çekilir. Spiral sarım sadece çok yüksek ısı kaybı olan veya çok küçük çaplı borularda tercih edilir.

2. Farklı izolasyon malzemeleri karıştırılabilir mi?

Tavsiye edilmez. Her izolasyonun düzeltme faktörü farklıdır; bu da borunun bir kısmının fazla, bir kısmının az ısınmasına neden olur.

3. Test aşamasında ne yapılmalı?

İzolasyon kapatılmadan önce mutlaka "İzolasyon Direnç Testi" (Megger Testi - 2500 VDC) yapılmalı ve değerin 20 M\Omega üzerinde olduğu teyit edilmelidir.

BARTEC ve Eltherm dokümantasyonundaki tüm verileri, tabloları ve mühendislik hesaplarını birleştirdiğimiz bu dev rehberin son aşamasına geliyoruz. Bu bölümde, sistemin güvenli çalışması için Elektriksel Koruma, Devre Kesici Seçimi ve Saha Test Prosedürlerini (2026 güncel standartlarında) ele alıyoruz.

BARTEC & Eltherm Trace Heating: Elektriksel Tasarım ve Devreye Alma Kılavuzu

Özetle: Bir trace heating sistemi sadece kablo döşemek değildir; sistemin kalbi olan devre kesici (sigorta) seçimi, kablonun ilk kalkış akımını (Start-up) karşılamalıdır. Doğru topraklama ve izolasyon direnç testleri (Megger), sistemin yangın riskine karşı en büyük güvencesidir.

16. Devre Kesici ve Maksimum Devre Uzunluğu (Table J Analizi)

Self-regulating kablolar, polimer yapıları gereği soğukken dirençleri çok düşüktür. Bu durum, enerji ilk verildiğinde normal çalışma akımının 3 katına kadar anlık akım çekmelerine neden olur.

Tablo J: PSB Serisi (230 Vac) için Maksimum Devre Uzunlukları

Kritik Mühendislik Notu: Eğer tasarımınızda 70 metrelik bir hattınız varsa ve 20A sigorta kullanıyorsanız, kışın hava $-15^\circ C$ olduğunda sigortanız atacaktır. Bu durumda ya sigortayı 25A'e yükseltmeli ya da hattı ikiye bölmelisiniz.

17. Güvenlik ve Koruma (Safety & Ground Fault)

BARTEC kılavuzunda açıkça belirtildiği üzere, yangın ve elektrik çarpması riskine karşı şu kurallar zorunludur:

• RCD (Artık Akım Cihazı): Her ısıtma devresi mutlaka 30 mA (insan koruma) veya 300 mA (yangın koruma) eşikli bir kaçak akım rölesi ile korunmalıdır.
• Topraklama: Isıtıcı kablonun üzerindeki metal örgü (braid), boru hattı ve bağlantı kutusunun topraklamasıyla süreklilik arz etmelidir.
• Bükülme Yarıçapı: Kabloyu dönerken PSB için en az 25 mm, HTSB için 35 mm yarıçapa dikkat edilmelidir. Kabloyu dar eksende bükmek iç iletkenlere zarar verebilir.

18. Saha Test Prosedürü (Adım Adım)

Ekibimizin sahadaki kalite kontrol (QC) süreçlerinde uyguladığı 3 temel test:

1. Görsel Kontrol: Kabloda kesik var mı? İzolasyonun altında alüminyum bant (ELB-06) tam çekilmiş mi?
2. İzolasyon Direnç Testi (Megger): Kablo ile metal örgü arasına 2500 VDC uygulanır.

   • Kabul Kriteri: Min. 20 M$\Omega$. (İdealde >100 M$\Omega$).

3. Süreklilik Testi: İletkenlerin uçtan uca kopuk olmadığı multimetre ile doğrulanır. (Dikkat: Self-regulating kabloda uçlar asla birbirine bağlanmaz!).

19. Bakım ve Arıza Giderme (Troubleshooting)

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

1. "C" tipi sigorta mı yoksa "B" tipi sigorta mı kullanmalıyım?

Trace heating sistemlerinde demeraj (kalkış) akımı yüksek olduğu için mutlaka gecikmeli tip olan C veya D tipi devre kesiciler kullanılmalıdır.

2. Kabloyu test ederken iki ucu birbirine bağlayıp ölçüm yapabilir miyim?

KESİNLİKLE HAYIR. Kendinden regüleli kablolar paralel dirençlidir. Uçları birbirine bağlamak kısa devreye neden olur. Sonlandırma kiti (End Seal) uçları açık bırakacak şekilde yalıtmalıdır.

3. Isıtıcı kablo ömrü ne kadardır?

Doğru projelendirilmiş ve aşırı sıcaklığa maruz bırakılmamış bir BARTEC/Eltherm sistemi 15-20 yıl sorunsuz çalışır.