Bartec kendinden regüleli ısıtıcı kablo sistemleri

15 Mart 2026

Bartec kendinden regüleli ısı izleme sistemlerinin başarılı kurulumu; doğru kablo çekimi, mekanik sabitleme kurallarına uyulması ve her aşamada 2500 Vdc izolasyon direnci testlerinin (meger) yapılmasına dayanır. Hatalı montaj ve eksik testler garantiyi geçersiz kılar ve proses güvenliğini tehlikeye atar.

EHT Mühendislik ekibimizle yıllar boyunca rafinerilerde, kimya tesislerinde ve ağır sanayi bölgelerinde gerçekleştirdiğimiz yüzlerce kilometrelik devreye alma operasyonlarında sarsılmaz bir gerçeği tecrübe ettik: Endüstriyel bir ısıtma projesinin kalitesi, ofiste yapılan mühendislik hesaplamaları kadar, sahadaki teknisyenin kabloyu boruya nasıl sabitlediğine ve testleri ne kadar titiz yaptığına bağlıdır. Kendinden regüleli ısıtıcı kablo montajı, kesinlikle sıradan bir elektrik tesisatı işi değildir.

Saha verilerimize ve Bartec mühendislik yönergelerine dayanan çarpıcı tespitlerimiz şunlardır:

1. Test Gerilimi Farkı: Tesislerde izolasyon direnci testi standart 500 Vdc ile yapıldığında kablodaki mikro hasarların %40'ı gözden kaçmaktadır. Bartec'in önerdiği 1000 Vdc ve 2500 Vdc test gerilimleri, montaj kaynaklı gizli izolasyon zafiyetlerini sahada anında yakalar.
2. Sabitleme Kayıpları: Kabloların boruya sabitlenme aralıklarının (plastikte 30 cm, çelikte 90 cm) aşılması veya yanlış bant kullanılması, kablonun borudan ayrılarak (lift-off) havayı ısıtmasına ve efektif ısı transferinin %15 ila %25 oranında düşmesine neden olur.
3. Mekanik Hasarlar: Isıtıcı kabloların borunun tam alt noktasına (saat 6 yönüne) çekilmesi, yoğuşma sularının ve askı mesnetlerinin yarattığı fiziksel baskı nedeniyle arıza riskini 3 kat artırmaktadır.

Bu kapsamlı mühendislik rehberinde; boru ve tank ısıtma uygulamaları, Ex-Proof ısı izleme bakımı, zorunlu meger testleri ve arıza giderme yönergelerini Bartec endüstriyel standartlarına göre adım adım inceliyoruz. İşlemlerin hiçbir detayını atlamadan, eksiksiz bir devreye alma kılavuzu sunuyoruz.

1. Montaj Öncesi Hazırlık ve Ekipman Gereksinimleri

Kuruluma başlamadan önce boru hatlarının ve ekipmanların (vana, pompa vb.) mekanik montajının tamamen bitmiş ve basınç testlerinin (pressure tested) tamamlanmış olması zorunludur.

Gerekli Ekipmanlar:

• Kablo Kesici (Wire cutters): Düz ve pürüzsüz kesim için.
• İzolasyon Direnci Test Cihazı (Meger): Minimum 500 Vdc test gerilimi uygulayabilen bir cihaz şarttır. Ancak EHT Mühendislik ve Bartec, 1000 Vdc ve 2500 Vdc kapasiteli endüstriyel meger cihazlarının kullanılmasını şiddetle tavsiye eder.

Plastik Boru İstisnası:

Plastik borular (PVC, PE vb.) metale göre ısıyı çok daha zayıf iletir. Eğer montaj plastik boruya yapılacaksa, ısı dağılımını (heat distribution) optimize etmek için kablonun temas edeceği hat boyunca boru üzerine boydan boya Alüminyum Bant çekilmek zorundadır.

Kablo Açımı (Unrolling) Uyarıları:

• Kablo makaradan düz bir hat şeklinde sağılmalıdır. Kesinlikle keskin köşelerden çekilmemeli, bükülmemeli (pinch) veya sıkıştırılmamalıdır.
• DİKKAT: Isıtıcı kablonun üzerine kesinlikle basılmamalı, üzerinden araç geçirilmemeli ve kablo, üstüne basılacak bir basamak/halka (loop) olarak kullanılmamalıdır.
• Kısa devre riskine karşı kablo uçları montaj öncesinde ve sırasında kesinlikle kuru tutulmalıdır.

2. Boru Üzeri Montaj ve Sabitleme (Fastening & Routing) Kuralları

Kablonun boruya nasıl yerleştirileceği, sistemin ömrünü belirleyen en kritik aşamadır.

Konumlandırma:

• Isıtıcı kablolar tercihen borunun alt yarısına monte edilmelidir, fakat kesinlikle en alt noktasına (lowest point) değil! Saat 4 veya saat 8 yönü idealdir. Bu, mekanik hasarı önler ve ısının boru içinde doğal konveksiyonla yukarı doğru homojen dağılmasını sağlar.
• Birden fazla ısıtıcı kablo çekilecekse, aralarında 90° açı (offset) bırakılmalıdır.
• Güç bağlantı buatları ve montaj ayakları, su birikmesini (water accumulation) önlemek için borunun üst (tepe) noktasına monte edilmelidir.

Bantlama ve Sabitleme (Fastening):

• Beklenen sıcaklıklara uygun Polyester veya Cam Elyaf (Glass cloth) yapışkan bant kullanılmalıdır.
• Kesinlikle KULLANILMAMASI Gerekenler: PVC elektrik bandı, PVC/VC içeren bantlar, metal teller veya çelik cırt bağlar (metal banding).
• Maksimum Bantlama Aralıkları: Plastik borularda her 300 mm'de bir, çelik borularda her 900 mm'de bir bant atılmalıdır.
• Kablo, boru yüzeyine tamamen düz ve boşluksuz (flush fit) oturmalıdır. Bükülme yarıçapı (bending radius) kesinlikle 25 mm'nin altına düşmemeli ve kablo dar ekseni üzerinden bükülmemelidir.

Servis Payları (Service Loops):

Vana, flanş, pompa ve basınç göstergeleri (manometre) gibi ileride bakım görecek elemanların üzerine kablo dümdüz çekilip geçilmez. Bu ekipmanların rahatça sökülebilmesi ve kendi yüksek ısı kayıplarının kompanze edilmesi için katalogda belirtilen metrajlarda "servis payı (loop)" bırakılarak sarım yapılmalıdır.

3. Tank Isıtma Uygulamaları (Installation on Tanks and Vessels)

Tank ve kapların ısıtılmasında, kablonun dikey veya yatay yüzeyde aşağı kaymasını engellemek için özel sabitleme şeritleri (polyester fixing straps) ve gerdirme tokaları (tensioning buckles) kullanılır.

Adım Adım Tank Montajı:

1. Çapı 2 metreye kadar olan tanklarda, tankın başlangıç ve bitiş noktalarına hafif gerginlikte yatay montaj şeritleri (ring şeklinde) çekilir.
2. Isıtıcı kablo güç besleme noktasından başlanarak tank yüzeyine S-çizerek (veya spiral) yerleştirilir.
3. Kablo, tank yüzeyindeki şeritlere ek sabitleme bağları ile kilitlenir. Sabitleme şeritleri arasındaki mesafe maksimum 250 mm olmalıdır. Aksi takdirde kablo ısındığında sarkar ve tank yüzeyinden ayrılır.
4. Kabloları çok aşırı sıkıp ezmekten kaçınılmalıdır.
5. Montaj bittikten sonra, kablonun tank yüzeyiyle temasının zayıf/gevşek olduğu noktalara ısı transferini iyileştirmek için alüminyum bant yapıştırılır.

4. İzolasyon Direnci Testi (Meger Ölçümü) - Zorunlu Prosedür

Bartec spesifikasyonlarına göre, kablonun sağlamlığını doğrulayan izolasyon direnci ölçümleri (Measurement of the insulation resistance) projenin 5 farklı zamanında yapılmak zorundadır:

1. Ön Test: Şantiyede, kablo makaradan sağılmadan önce.
2. Kabul Testi: Kablo boruya montajlandıktan hemen sonra, izolasyon sarılmadan önce.
3. Final Kontrolü: Borunun termal yalıtımı (taşyünü/sac vb.) tamamen kapatıldıktan sonra.
4. Devreye Alma (Commissioning) Anında.
5. Sisteme Enerji Verilmeden Hemen Önce.

Ölçüme Hazırlık:

Isıtma devresinin enerjisini kesin. Varsa termostat/kontrolörü devreden çıkarın. Bara kablolarını ve PE (Toprak) tellerini terminal bloğundan sökün.

Test 1: İletkenler (Bus wires) ile Toprak Örgüsü (Braid) Arasında:

• Meger cihazını 0 Vdc'ye ayarlayın.
• Cihazın Eksi (-) ucunu ısıtıcı kablonun topraklama örgüsüne (braid) bağlayın.
• Artı (+) ucunu kablonun her iki faz (bus) iletkenine aynı anda bağlayın.
• Cihazı açın ve voltajı önce 500 Vdc'ye getirin. Voltajı 1 dakika boyunca uygulayın ve değerin stabilize olmasını bekleyin. (Hızlı dalgalanmalar yalıtımın delindiğini gösterir). Değeri rapora kaydedin.
• EHT Mühendislik olarak testin 1000 Vdc ve 2500 Vdc kademelerinde tekrarlanmasını zorunlu tutuyoruz.

Test 2: Toprak Örgüsü (Braid) ile Tesis Topraklaması (PE) Arasında:

Dış kılıftaki yırtıkları tespit etmek için aynı prosedür toprak örgüsü ile boru/PE arasında tekrarlanır.

Sonuçların Değerlendirilmesi:

Düzgün kurulmuş, temiz ve kuru bir ısıtıcı kablo sisteminin direnci (kablo boyu ne olursa olsun) binlerce Megohm (MOhm) seviyesinde çıkmalıdır.

IEC 60079-30-2:2015 standartları minimum 20 MOhm önerse de, Bartec minimum 1000 Megohm okunmasını şiddetle tavsiye eder. Değerler Test 1 ve Test 2 arasında ölçüm voltajına bağlı olarak %25'ten fazla sapmamalıdır. Düşük izolasyon çıkarsa sisteme kesinlikle enerji verilmemelidir (Yangın ve elektrik çarpma riski).

5. Kabul Raporu, Devreye Alma ve Dokümantasyon

Testlerin başarıyla sonuçlanmasının ardından sistem işletmeye alınır.

Kabul Raporu (Acceptance Test Report):

Termal izolasyon kapatılmadan önce yapılan testler, tercihen işverenin (client) gözetiminde "Kabul Test Raporu"na işlenmelidir. ÖNEMLİ: Eksik veya doldurulmamış kabul raporları, ürünün garanti kapsamı dışında kalmasına neden olur.

Devreye Alma (Commissioning):

Sistemin çalıştırılmasında en kritik detay "Soğuk Kalkış" (Cold start) durumudur. Sistem ilk devreye alındığında tankların ve boruların ısınması için gereken ekstra güç ve yeterli ısıtma süresi (heat up time) proses operatörlerine bildirilmelidir.

Sistem Dokümantasyonu:

Bakım ekiplerine teslim edilecek dosyada şunlar bulunmalıdır:

• Proje planlama dokümanları ve İzometrik çizimler.
• Bartec Heloc Pro dizayn yazılımı çıktıları (Boru çapı, ortam/proses sıcaklıkları, izolasyon cinsi, ısı kaybı hesabı, T-Sınıfı, vs.)
• Komponent manuel kitapçıkları ve Kabul/Test Raporları.

6. Ex-Proof Isı İzleme Bakımı ve Arıza Giderme (Maintenance)

Proses güvenliğini sürdürmek için periyodik bakımlar hayati önem taşır. Donmaya karşı koruma sistemleri kışa girmeden yılda 1 kez; proses sıcaklık koruma sistemleri ise en az yılda 2 kez denetlenmelidir.

Görsel ve Fonksiyonel Muayene:

• İzolasyon kılıfında hasar, eksik silikon, çatlak veya su/kimyasal sızıntısı var mı kontrol edilir.
• Bağlantı kutuları (junction boxes), ek kitleri ve sonlandırmalar mekanik hasara karşı incelenir.
• Her 3 metrede bir yer alan plastik uyarı etiketleri temizlenirken elektrostatik şarj (kıvılcım) riskine karşı sadece ıslak bezle (wet cleaning) silinmelidir.

Onarım ve Tamirat (Repairwork):

Sistemde bir boru veya vana onarımı yapılacaksa ısıtma sistemine zarar verilmemesine özen gösterilmelidir. Hasar gören kendinden regüleli kablolar kesinlikle tamir edilmez, yenisiyle değiştirilmek zorundadır (designed to be installed only once). Onarım sonrası Meger testleri (Bkz. Bölüm 4) baştan aşağı tekrarlanır. Toprak kaçağı (earth-fault) rölesi atan bir sistem, arıza kaynağı yetkili personel tarafından bulunmadan asla tekrar devreye alınmamalıdır.

7. Özelleştirilmiş Rakor ve Giriş Ekipmanları Çeklisti

Bartec Ex-Proof buatlarına (Junction box) özel güç giriş rakoru (Power cable gland), kör tapa (blind plug) veya kılcal boru (capillary tube) bağlanacaksa sistemin koruma bütünlüğünü sağlamak için aşağıdaki çeklistin onaylanması gerekir:

Uyarı: Bartec buatlarının üzerine sonradan matkapla delik açılması (drilling) veya diş çekilmesi (manipulate threads) Ex-Proof sertifikasını iptal eder ve kesinlikle yasaktır!

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

S: İzolasyon direnci (Meger) testi sadece kurulum bittiğinde yapılamaz mı?

C: Yapılamaz. Kablonun boruya sarılırken zedelenmesi veya taşyünü/sac izolasyon yapılırken maket bıçağı, perçin matkabı gibi aletlerle kablonun kesilmesi çok sık karşılaşılan bir durumdur. Aşamalı test yapılmazsa, arızanın hangi noktada olduğu bilinemez ve izolasyon sacının metrelerce sökülmesi gerekir. Bu da devasa maliyet demektir.

S: Plastik borularda neden kablonun altına Alüminyum Bant çekiyoruz?

C: Plastik borular (PVC, polipropilen vb.) ısı yalıtkanıdır. Kabloyu direkt boruya koyarsanız, kablo sadece değdiği ince çizgiyi ısıtır. Kablo altına çekilen alüminyum folyo bant, ısıyı boru çevresine yayarak geniş bir radyal ısı transfer yüzeyi oluşturur ve borunun bölgesel erimesini engeller.

S: "Kabloyu sadece 1 kez monte edin" kuralı ne anlama geliyor?

C: Kendinden regüleli ısıtıcı kabloların içindeki karbon/polimer matris, sahada bükülüp boruya sarıldığında mekanik formunu alır. Boru veya vana revizyonu için sökülen eski ve ısıl döngüye girmiş sertleşmiş bir kabloyu tekrar düzeltip başka bir yere sarmaya çalışmak, iç matrisi kırarak kısa devreye yol açar. Sökülen kablo yenisiyle değiştirilir.

Tesisinizdeki devreye alma (Commissioning) aşamasında sertifikalı gözetim hizmeti almak veya saha teknisyenlerinizin Atex montaj kuralları konusunda eğitilmesi için EHT Mühendislik Süpervizör ekibimizle bir randevu planlamak ister misiniz?